"Het beste acteerwerk dat ik ooit heb geleverd": de rol uit '69 waarvoor Marlon Brando het liefst herinnerd wilde worden
In dit artikel:
Bijna 22 jaar na zijn dood blijft Marlon Brando als filmicoon voortleven, maar er is één rol die hij zelf boven zijn bekendste werk zette: William Walker in Burn! (originele titel Queimada) uit 1969. Hoewel Brando vooral wordt herinnerd als Vito Corleone in The Godfather en als Terry Malloy in On the Waterfront — rollen die hem Oscars opleverden — noemde hij Burn! in zijn memoires expliciet “het beste acteerwerk dat ik ooit heb geleverd”.
Burn! is geregisseerd door Gillo Pontecorvo (bekend van The Battle of Algiers) met een score van Ennio Morricone. De historische oorlogsdramafilm speelt zich af in het midden van de 19e eeuw en volgt Brando als een Britse geheim agent die een Portugese kolonie in het Caribisch gebied manipuleert om via een aangewakkerde slavenopstand de belangen van de suikerhandel en westerse machten te dienen. Het scenario putte niet alleen uit de geschiedenis van de Amerikaanse avonturier William Walker — die in 1855 Nicaragua binnenviel — maar ook uit ervaringen van inlichtingenofficier Edward Lansdale en de context van de Cubaanse Revolutie. Daardoor functioneert Burn! als een gelaagde allegorie op kolonialisme en buitenlandse inmenging, met opvallende parallellen naar het Amerikaanse beleid ten tijde van Vietnam.
De productie was zwaar: de opnames vonden grotendeels plaats in de tropische hitte van Colombia, met extreem hoge temperaturen en vochtigheid die de set zwaar belastten. Brando zei later dat die omstandigheden bijdroegen aan de intensiteit van het project; hij prees ook Pontecorvo als een van de beste regisseurs met wie hij had gewerkt, ondanks conflicten op de set.
Commercieel bleef Burn! achter; de film kreeg weinig publiek buiten festival- en arthousekringen, mede door zijn indiestijl en de buitenlandse titel. Daardoor is het werk minder bekend dan Brando’s mainstreamsuccessen, maar inhoudelijk leverde het scherpe kritiek op uitbuiting door de sterken en de rol van externe machten in lokale conflicten — thema’s die Brando naar eigen zeggen tot zijn beste artistieke prestaties voerden.
Voor wie de film wil zien: Burn! is momenteel zelden te vinden op Nederlandse streamingdiensten, maar is wel op dvd te verkrijgen. Het blijft een duistere, politiek geladen en door Brando persoonlijk hoog aangeslagen film binnen zijn oeuvre.