'Een van Ons' op Netflix: hoe filmmakers omgaan met kritiek van nabestaanden

In dit artikel:

Sinds begin 2024 hanteren Nederlandse makers van waargebeurde misdaadverhalen de nieuwe 'Gedragscode True Crime' om conflicten met nabestaanden te voorkomen. De richtlijnen verplichten producenten om zo vroeg mogelijk contact te zoeken met slachtoffers en hun familie en helder te zijn over de mate van dramatisering. Grote zenders zoals NPO en RTL hebben zich vrijwillig aangesloten.

De gedragscode komt nadat zowel internationaal als nationaal meerdere producties kritiek kregen omdat betrokkenen zich niet geïnformeerd of uitgebuit voelden. Wereldwijde voorbeelden — zoals de controverse rond Netflix' Dahmer en recentere series als Baby Reindeer en de Menendez-serie — lieten zien dat families soms miljoenenclaims indienen over gebrek aan anonimisering en instemming. Ook in Nederland leidde de Canal+-serie Een van ons (over de Marianne Vaatstra-zaak) tot discussie over communicatie met nabestaanden.

Wettelijk bestaat in Nederland geen formeel 'life rights'-begrip; iemands levensverhaal is niet eigendom. Nabestaanden kunnen wel civiel procederen als een productie feitelijk onjuist of onnodig kwetsend is, maar rechters geven makers ruime artistieke ruimte zolang duidelijk wordt dat het om een bewerking gaat. Nederlandse producenten nemen daarnaast voorbeelden over uit de VS, zoals DAWG, die pleit voor continu toestemmingsproces en professionele psychosociale ondersteuning. In de praktijk leidt dat tot meer relationele zorgvuldigheid: gevoelige scènes weglaten, ruwe montages tonen en steun aanbieden om hertraumatisering en reputatieschade te beperken.