Deze meesterlijke oorlogsfilm heb je waarschijnlijk nooit gezien: 'Ashes and Diamonds'

In dit artikel:

Ashes and Diamonds (1958), geregisseerd door de Poolse meester Andrzej Wajda, geldt als zijn magnum opus en sluit zijn oorlogstrilogie af na A Generation (1954) en Kanal (1956). De film, losjes gebaseerd op Jerzy Andrzejewski's roman, speelt in 1945 kort na de Tweede Wereldoorlog en volgt voormalig Thuisleger-soldaat Maciek Chelmicki (Zbigniew Cybulski). Maciek krijgt de opdracht een lokale partijsecretaris te vermoorden, maar raakt steeds meer verdeeld over de zin van zijn missie. Ewa Krzyzewska speelt een belangrijke bijrol.

Wajda wijzigde het bronmateriaal bewust: waar de roman het postoorlogse communistische systeem steunde, kiest de film empathie voor de onafhankelijkheidsstrijders en legt hij het accent op Macieks innerlijke conflict. Dat maakte Ashes and Diamonds controversieel, maar artistiek indrukwekkend; de film kon niet in de hoofdcompetitie van Cannes, werd wel op het Filmfestival van Venetië vertoond en won daar de FIPRESCI-prijs.

Aanvankelijk oogstte de film brede lof in binnen- en buitenland. Na 1989 kwam er kritiek dat het collectieve geheugen van partizanen verzacht of vervormd zou worden, maar voor velen blijft het een van de bekendste en belangrijkste Poolse films ooit. De vertolking van Zbigniew Cybulski wordt vaak genoemd als een van de grootste troeven van de film — zijn aanwezigheid, charisma en tragiek maakten hem een icoon in de Poolse cinema.

Internationale topregisseurs als Francis Ford Coppola en Martin Scorsese hebben Ashes and Diamonds hoog gewaardeerd; Coppola noemt het een persoonlijke favoriet en Scorsese omschrijft het als een onophoudelijk ontluikende nachtmerrie die hem diep raakte, met name vanwege de mix van waanzin, absurditeit en de tragedie van politieke strijd.

Wie de film wil zien: in Nederland is Ashes and Diamonds momenteel niet op de populaire streamingdiensten te vinden, maar de dvd is wel te verkrijgen.